Je partner overleden? Vergeet je keuzebeding niet

Vruchtgebruik versus volle eigendom

Zijn er kinderen, dan erft de langstlevende het vruchtgebruik van de nalatenschap. Dat betekent bijvoorbeeld dat je als langstlevende in de woning mag blijven wonen, gebruik kan blijven maken van bepaalde goederen of de huurinkomsten van een verhuurde woning kan blijven ontvangen.

Vruchtgebruik is echter niet hetzelfde als volle eigendom. Wie een goed in volle eigendom heeft, kan er in principe zelf over beschikken en het bijvoorbeeld verkopen. Bij vruchtgebruik is dat anders: de blote eigendom behoort toe aan iemand anders, vaak de kinderen. Voor bepaalde beslissingen zal je dus rekening moeten houden met de blote eigenaars.

Veel koppels willen elkaar daarom meer mogelijkheden geven. Zeker voor de gezinswoning kan de wens bestaan om de langstlevende maximaal te beschermen en hem of haar de mogelijkheid te geven om bepaalde goederen in volle eigendom te verkrijgen.

Een huwelijksovereenkomst met een keuzebeding

Daar kan een keuzebeding in een huwelijksovereenkomst een rol spelen. Zo'n keuzebeding kan de langstlevende huwelijkspartner de mogelijkheid geven om na het overlijden te kiezen hoe bepaalde gemeenschappelijke goederen worden verdeeld.

De langstlevende kan bijvoorbeeld kiezen om de gezinswoning in volle eigendom te verkrijgen, terwijl voor andere goederen een andere keuze wordt gemaakt. Welke mogelijkheden er precies zijn, hangt af van wat er in de huwelijksovereenkomst staat.

Het voordeel? De beslissing hoeft niet jaren op voorhand definitief vast te liggen. De langstlevende kan een keuze maken op basis van de familiale en financiële situatie zoals die op het moment van het overlijden werkelijk is.

Een keuze voor volle eigendom kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat bepaalde goederen niet meteen in blote eigendom bij de kinderen terechtkomen. In zekere zin wordt hun aanspraak op die goederen dan uitgesteld ten voordele van de langstlevende partner. Uiteraard alleen voor zover het keuzebeding dat mogelijk maakt en de langstlevende daarvoor kiest.

Het keuzebeding hebben is niet genoeg: je moet ook kiezen

Dat is meteen een belangrijk aandachtspunt. Een keuzebeding werkt niet zomaar automatisch. Na het overlijden moet de langstlevende bekijken welke keuze het meest aangewezen is. En dat vraagt soms wat denkwerk.

Misschien heb je geen behoefte aan de gezinswoning in volle eigendom en volstaat vruchtgebruik perfect. Misschien wil je de woning net kunnen verkopen en is volle eigendom interessanter. Ook de samenstelling van het vermogen, de leeftijd van de langstlevende, de verhouding met de kinderen en de fiscale gevolgen kunnen een rol spelen.

Er bestaat dus niet noodzakelijk één keuze die voor iedereen de beste is. Het gaat erom de mogelijkheden uit de huwelijksovereenkomst naast de concrete situatie na het overlijden te leggen.

Wacht niet te lang om naar de notaris te stappen

Na een overlijden moet een aangifte van nalatenschap worden ingediend. Op basis daarvan wordt bepaald hoeveel erfbelasting verschuldigd is. In Vlaanderen is de langstlevende huwelijkspartner vrijgesteld van erfbelasting op de gezinswoning. Maar ook dan blijft het belangrijk om te bekijken welke goederen je in volle eigendom wil verkrijgen en voor welke goederen een andere keuze interessanter kan zijn.

De keuze die je maakt via het keuzebeding kan immers niet alleen familiale, maar ook fiscale gevolgen hebben. Bovendien kan ze gevolgen hebben voor wat later, bij het overlijden van de langstlevende partner, nog naar de kinderen gaat.

De notaris kan de verschillende mogelijkheden met je overlopen en de gevolgen ervan in kaart brengen. Weet je niet meer precies wat er in je huwelijksovereenkomst staat? Ook dan kan je bij de notaris terecht. Gegevens over huwelijksovereenkomsten worden geregistreerd, zodat de notaris altijd jouw huwelijksovereenkomst kan terugvinden. Dateert je huwelijksovereenkomst van na januari 2015? Dan kan je die gemakkelijk zelf raadplegen via Izimi. 

Vier maanden lijken lang, maar zijn snel voorbij

Wacht daarom na het overlijden van je partner niet tot het laatste moment om je huwelijksovereenkomst te laten nakijken. In Vlaanderen moet de aangifte van nalatenschap bij een overlijden in België in principe binnen de vier maanden na het overlijden worden ingediend.

Die periode is niet alleen nodig om documenten en informatie te verzamelen. Als je huwelijksovereenkomst een keuzebeding bevat, moet ook worden onderzocht welke keuze in jouw concrete situatie het meest geschikt is en moeten de gevolgen daarvan worden berekend.

Een keuzebeding geeft je flexibiliteit op een moment waarop je die nodig kan hebben. Maar die flexibiliteit heeft alleen nut als je weet welke mogelijkheden je hebt en er tijdig bij stilstaat. Neem daarom na het overlijden van je partner zo snel mogelijk contact op met een notariskantoor. Zo krijg je de tijd om de verschillende opties rustig af te wegen vóór de aangifte van nalatenschap moet worden ingediend.