Beslissingen rond je levenseinde: Regel vandaag wat morgen belangrijk kan zijn

Wat is een voorafgaande wilsverklaring?

Met een wilsverklaring leg je vooraf bepaalde keuzes vast voor het geval je later zelf niet meer in staat bent om je wil te uiten.

Afhankelijk van de verklaring kan het bijvoorbeeld gaan over medische behandelingen die je niet meer wenst, euthanasie bij een onomkeerbaar coma, orgaandonatie of de manier waarop je later begraven of gecremeerd wil worden.

Je hoeft daarvoor niet van nul te beginnen. Bij LEIF (LevensEinde InformatieForum)  vind je informatie en modeldocumenten die je op weg helpen.

Welke keuzes kan je vooraf vastleggen?

1. Welke medische behandelingen wil je niet meer?

Met een negatieve wilsverklaring leg je vast welke onderzoeken of behandelingen je niet meer wil wanneer je zelf niet langer in staat bent om daarover te beslissen.

Denk bijvoorbeeld aan reanimatie, kunstmatige beademing of bepaalde andere medische behandelingen.

Een arts moet een geldige negatieve wilsverklaring respecteren. Het is daarom belangrijk om voldoende duidelijk te omschrijven welke behandelingen je in welke omstandigheden weigert.

De negatieve wilsverklaring is onbeperkt geldig. Je kan ze vandaag niet laten registreren bij de gemeente. Zorg er daarom voor dat je arts en de mensen die je vertrouwt weten dat de verklaring bestaat en waar ze die kunnen vinden.

2. Wat als je in een onomkeerbaar coma terechtkomt?

Met een voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie kan je aangeven dat je euthanasie wenst wanneer je op een later moment in een onomkeerbare toestand van bewusteloosheid terechtkomt en aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.

Belangrijk: zo’n voorafgaande wilsverklaring geldt dus niet voor elke situatie waarin je wilsonbekwaam wordt. Ze kan bijvoorbeeld niet worden gebruikt om vooraf euthanasie te vragen voor het geval je later dementie krijgt.

De verklaring moet aan een aantal wettelijke vormvereisten voldoen. Zo zijn onder meer twee meerderjarige getuigen nodig. Je kan ook één of meerdere vertrouwenspersonen aanduiden.

Wilsverklaringen die vanaf 2 april 2020 werden opgesteld, zijn onbeperkt geldig. Voor oudere verklaringen gelden bijzondere regels. Heb je vóór die datum een verklaring opgesteld? Kijk dan best na of een herbevestiging nodig is.

Je kan de wilsverklaring kosteloos laten registreren via je gemeente. Bespreek ze daarnaast ook met je arts en je naasten.

Opgelet: Een voorafgaande wilsverklaring is niet hetzelfde als een actueel euthanasieverzoek. Een wilsbekwame patiënt die zich in een medisch uitzichtloze toestand van aanhoudend en ondraaglijk lijden bevindt, kan onder de voorwaarden van de euthanasiewet zelf om euthanasie verzoeken. Dat is een andere procedure dan de voorafgaande wilsverklaring voor een onomkeerbaar coma.

3. Wil je je organen doneren? 

In België geldt in principe het systeem van veronderstelde toestemming voor orgaandonatie. Dat betekent dat iedere Belg of persoon die al minstens zes maanden in het bevolkingsregister is ingeschreven, in principe als potentiële donor wordt beschouwd, tenzij hij of zij zich daartegen heeft verzet.

Je kan je keuze ook uitdrukkelijk laten registreren. Zo vermijd je onduidelijkheid over wat je zelf wil.

4. Hoe wil je dat je uitvaart eruitziet?

Wil je begraven of gecremeerd worden? Wat moet er met je as gebeuren? En heb je bepaalde wensen over je uitvaartplechtigheid? Via een laatste wilsbeschikking kan je een aantal van die keuzes officieel vastleggen bij de gemeente. Leg deze beslissing niet vast in een testament , die komt te laat naar boven. 

Bij een overlijden controleert de gemeente of er een laatste wilsbeschikking werd geregistreerd. Zo kunnen je nabestaanden en de begrafenisondernemer tijdig rekening houden met je wensen.

Je uitvaartwensen uitsluitend opnemen in een testament is daarom niet altijd de beste oplossing. Een testament wordt mogelijk pas geraadpleegd wanneer de uitvaart al achter de rug is.

5. Wil je je lichaam schenken aan de wetenschap?

Je kan er ook voor kiezen om na je overlijden je lichaam aan de wetenschap te schenken. Lichaamsschenking is belangrijk voor de opleiding van toekomstige artsen en voor wetenschappelijk onderzoek.

Wil je dit regelen? Neem dan vooraf contact op met een medische faculteit of universiteit die lichaamsschenkingen aanvaardt. Zij kunnen je informeren over de voorwaarden en de documenten die je moet opstellen.

Ook hier is het belangrijk dat je naasten op de hoogte zijn van je keuze. Na het overlijden moet immers snel contact worden opgenomen met de betrokken instelling.

Een document heeft weinig nut als niemand het vindt

Je wensen op papier zetten is één ding. Ervoor zorgen dat de juiste mensen ze kennen, is minstens even belangrijk. Bespreek je keuzes daarom met je huisarts, je naasten en eventueel je vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger. Zorg er ook voor dat zij weten waar je documenten worden bewaard.

De wilsverklaring inzake euthanasie, je keuze over orgaandonatie en je laatste wilsbeschikking kan je laten registreren. Voor de negatieve wilsverklaring bestaat die mogelijkheid vandaag niet.

Je kan belangrijke documenten daarnaast digitaal bewaren in Izimi, de gratis digitale kluis van het notariaat. Je kan er documenten veilig bewaren en zelf bepalen welke documenten je met anderen deelt.

Maak je wensen zichtbaar met de LEIFkaart

Ook een LEIFkaart kan nuttig zijn. Op deze kaart staat vermeld over welke wilsverklaringen je beschikt. Je bewaart de kaart bijvoorbeeld in je portefeuille.

De kaart vervangt je wilsverklaringen niet, maar maakt voor artsen en hulpverleners duidelijk dat ze bestaan. Je kan er bovendien een contactpersoon op laten vermelden die weet waar je documenten zich bevinden.

Praat erover. Leg je keuzes vast.

Nadenken over je levenseinde is niet altijd gemakkelijk. Maar door vandaag enkele keuzes te maken, geef je duidelijkheid aan de mensen die later misschien in jouw plaats moeten handelen.

Wil je weten welke wilsverklaringen voor jou relevant zijn of wil je ze opstellen? Bij LEIF vind je meer informatie, modeldocumenten en het aanvraagformulier voor de LEIFkaart. Je kan je keuzes ook bespreken met je huisarts.

Zo weten je naasten en zorgverleners wat jij belangrijk vindt, ook wanneer je dat zelf niet meer kan vertellen.